Onderzoek

Eén van de functies die het Archief- en Documentatiecentrum heeft is het bieden van materiaal voor onderzoek. Hieronder volgt een overzicht van de onderzoeken die onlangs hebben gelopen of die bezig zijn.

Om de oude wereldzee

George Harinck reisde in de voetsporen van Abraham Kuyper om de oude wereldzee en bezocht allerlei landen uit het Midden-Oosten, de Krim en Zuid-Europa. In een boeiende – tiendelige – documentaire wordt gekeken naar wat Kuyper vond van de zaken die hij daar aantrof en hoe zich dat verhoudt tot de actualiteit.

Het programma is hier terug te kijken.

Biografie C. Veenhof (1902-1983)

Doel

9200000047395245Het doel van dit onderzoek is een beschrijving en analyse van het leven en werk van Prof. C. Veenhof, in leven predikant in de Gereformeerde Kerken en hoogleraar ambtelijke vakken en filosofie aan de Theologische Hogeschool (Broederweg) in Kampen. In het tijdvak 1946-1968 leerde hij vele toekomstige vrijgemaakte predikanten preken. In de kerkstrijd binnen de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt) aan het eind van de jaren 60 was Veenhof de geestelijk leider van de ‘buitenverbanders’, de latere Nederlands Gereformeerde Kerken. Nu genoemde kerkstrijd enkele decennia heeft kunnen bezinken is het zinvol Veenhofs leven en werk nader te beschouwen.

Jeugd en predikantschap

Cornelis (Kees) Veenhof werd geboren in 1902 in Doorn als zoon van een bakker. Hij groeide op in het bevindelijke milieu van een gereformeerde familie die stamde uit de Afscheiding. In deze omgeving werd geluisterd naar de stemmen van Abraham Kuyper (1837-1920) en Herman Bavinck (1854-1921), dé gereformeerde opinion leaders van die dagen. Veenhof heeft altijd predikant willen worden maar door geldgebrek kon hij niet direct naar het gymnasium. Na kweekschool, onderwijzerschap en staatsexamen gymnasium ging hij theologie studeren in Kampen. In zijn studententijd werd hij vooral beïnvloed door A. Janse (1890-1960), K. Schilder (1890-1952), D. H. Th. Vollenhoven (1892-1978) en H. Dooyeweerd (1894-1977). Deze mensen speelden een belangrijke rol in de reformatorische beweging van de jaren 30. Dooyeweerd en Vollenhoven grondvestten samen de zogenaamde calvinistische of reformatorische wijsbegeerte. Veenhof heeft een belangrijke rol gespeeld bij de vertaling van deze filosofie naar de ‘gewone’ gereformeerden. Deze nieuwe wijsbegeerte bracht ook spanningen met zich mee, die aan het eind van de Tweede Wereldoorlog mede zouden leiden tot de Vrijmaking (1944). Veenhof ging pas in 1945 na lange aarzeling mee met de Vrijmaking waarna hij al gauw benoemd werd tot hoogleraar in Kampen.

Hoogleraar

Aanvankelijk deed Veenhof geestdriftig mee met de beweging van de zogenaamde doorgaande reformatie, waarin de hervorming van het gehele persoonlijke en maatschappelijke leven centraal stond. In de jonge vrijgemaakte kerken leidde dit tot de oprichting van allerlei kerkgebonden organisaties, een vrijgemaakte minizuil. Al gauw ontstonden hierdoor nieuwe spanningen, zeker na de dood van K. Schilder in 1952. Niet iedereen wilde de kerkelijke scheur uit 1944 doortrekken naar de samenlevingsverbanden buiten de kerk. Uiteindelijk leidde dit alles aan het eind van de jaren 60 tot een nieuwe kerkelijke breuk. Veenhof werden daarbij zijn Kamper emeritaatsrechten ontnomen, omdat hij onvoldoende pal had gestaan voor de handhaving van de belijdenisgeschriften. Zo kwam hij buiten het verband van de vrijgemaakte kerken terecht. De rest van zijn leven besteedde hij aan de opbouw van de Nederlands Gereformeerde Kerken, ander organisatorisch werk, en het bestuderen van het marxisme en het communisme, dat in de jaren 70 een revival beleefde.

Biografie van C. Veenhof 

De biografie van Veenhof moet leiden tot nieuwe inzichten in het gereformeerde leven van de 20e eeuw en de plaats daarin van de reformatorische beweging. Welke doelen had Veenhof als lid van deze beweging en wat kwam daarvan terecht? Wat was de rol van Veenhof in de Vrijmaking en in de kerkscheuring in de jaren 60? Dit project wordt uitgevoerd door dr. A.P. van Langevelde. Op woensdag 23 september 2015 promoveerde hij onder grote publieke belangstelling in de Broederkerk te Kampen. De biografie is verschenen bij de Vuurbaak als deel 27 in de AD Chartasreeks van het ADC onder de titel: In het klimaat van het absolute. C. Veenhof (1902-1983). Leven en werk.

Subsidiegevers

Het project wordt financieel gesteund door het Fonds Pro Religione et Libertate en het Koninklijke Smilde Fonds.

Onderzoek zendingsarchieven

Sinds 1 januari 2007 is drs. G.R. (Gerrit) de Graaf aangesteld als Assistent-in-Opleiding aan de Theologische Universiteit te Kampen en als junior-onderzoeker aan het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis te Den Haag. Onderzoek in Kampen: zending op Papoea In Kampen bestaan zijn werkzaamheden uit het voorbereiden van een proefschrift over de zending op Papoea vanwege de Gereformeerde Kerken (vrijgemaakt). Die zending begon in 1956 met een oriëntatie in Tanah Merah (Papoea, Indonesië) door ds. M.K. Drost, uitgezonden door de vrijgemaakte kerk van Enschede-Noord. Papoea, destijds Nederlands Nieuw-Guinea, was in 1949 buiten de soevereiniteitsoverdracht van Nederlands-Indië aan de Verenigde Staten van Indonesië gehouden. Tot 1962 zou de zending onder het Nederlandse gezag functioneren. In 1962 kwam dat gezag, via een interim bestuur van de Verenigde Naties, in handen van de Indonesische staat. In het gebied van de vrijgemaakte zending (de bovenloop van de rivier Digoel) was echter pas vanaf 1978 sprake van grootschalige inmenging van de Indonesische autoriteiten. Het proefschrift zal zich bezighouden met de culturele interactie tussen zendingswerkers en inheemse bevolking, de spanningen tussen thuisfront en uitgezondenen, en de missiologische en sociaal-economische context van het zendingsproject. Het onderzoek werd opgestart door het 50-jarig jubileum van de zending in 2006. Bovendien is de huidige relatie tussen de vrijgemaakte kerken en de Gereja-gereja Reformasi di Indonesia – Papua, ontstaan uit het zendingswerk, zeer gespannen. De verwachting is dat een historische monografie een genuanceerd inzicht kan geven in het zendingsproject. Onderzoek ING: repertorium In Den Haag wordt in de projectgroep ‘Nederlanders en de cultuur over de grenzen’ gewerkt aan een repertorium van missie- en zendingsarchieven (ca. 1800-1960). Drs. De Graaf verzorgt daarbij het protestantse gedeelte. De protestantse zending kreeg rond 1800 een nieuwe impuls door de oprichting van het Nederlandsch Zendeling Genootschap (1797). Vooral in de periode 1850-1940 nam de zendingsactiviteit een grote vlucht, zowel qua resultaat als organisatie. De aandacht ging daarbij voornamelijk uit naar de Nederlandse kolonieën. In Nederland ontwikkelde zich een groot netwerk van genootschappen, hulpdiensten en kerken die zich met zending bezighielden. Dit complex van zendings-instellingen heeft een grote hoeveelheid particuliere archieven en documentatie voortgebracht. Het doel van het project is het materiaal uit de periode 1800-1960 op te sporen en te ontsluiten ten behoeve van het onderzoek naar uiteenlopende aspecten van de buiten-Europese geschiedenis. Daartoe worden basisgegevens verzameld over de organisaties en hun archieven, en over personen die van bijzonder belang zijn geweest in het zendings- of missieveld. Hieraan worden variabele gegevens toegevoegd, die het materiaal op functionele, geografische en thematische aspecten ontsluiten. Het eindresultaat van het project zal langs elektronische weg geraadpleegd kunnen worden. Zie verder op de website van het ING

De Vrijmaking in brieven

Hoe hebben gereformeerden in het land 1944 beleefd, het jaar van de Vrijmaking? We weten hoe het kerkelijk conflict zich op bestuurlijk niveau afspeelde, maar hoe beleefde men een en ander in de gemeente en thuis? Uit 1944 zijn in de archieven van de hoofdrolspelers in het conflict duizenden brieven van particulieren bewaard gebleven. Het ADC laat de komende jaren onderzoek doen naar de beleving van de kerkelijke spanningen in oorlogstijd op het grondvlak.

Waar schreven deze gereformeerden over: over honger, razzia’s, concentratiekampen en ander oorlogsleed, of juist over het kerkelijk conflict, of over heel andere zaken? Het onderzoek wordt uitgevoerd door prof. dr. George Harinck en dr. Ab van Langevelde. Het is de bedoeling over het onderzoek een boek te publiceren over beleving van de kerkstrijd ‘van onderaf’.

Subsidiegevers

Dit onderzoek wordt financieel mogelijk gemaakt door het Jagtspoelfonds en de Prof. Dr. K. Schilder Stichting.

Up ↑

%d bloggers like this: